Klapan göwdesiniň dökülmegi klapan öndürmek prosesiniň möhüm bölegi bolup durýar we klapan dökülmeginiň hili klapanyň hilini kesgitleýär. Aşakda klapan senagatynda giňden ulanylýan birnäçe dökülme prosesiniň usullary görkezilýär:
Gum döküm:
Klapan senagatynda giňden ulanylýan çäge dökümi dürli baglaýjy maddalara görä ýaşyl çäge, gurak çäge, suw aýnasy çäge we furan smola öz-özünden gatylaşýan çäge bölünip bilner.
(1) Ýaşyl çäge – bentoniti baglaýjy hökmünde ulanýan galyplama prosesidir.
Onuň häsiýetleri:Taýýarlanan çäge galypynyň guradylmagy ýa-da gatadylmagy gerek däl, çäge galypynyň belli bir çyglylyga güýji bar, çäge özeni we galyp gabygy gowy çykymlylyga eýedir, bu bolsa dökümleri arassalamagy we silkip çykarmagy aňsatlaşdyrýar. Galyp önümçilik netijeliligi ýokary, önümçilik sikli gysga, material bahasy pes we ýygnaýyş liniýasynyň önümçiligini guramak amatly.
Onuň kemçilikleri:dökümler gözenekler, çäge goşulmalary we çäge ýelmeşmesi ýaly kemçiliklere meýilli bolýar we dökümleriň hili, esasanam içki hili, ideal däl.
Polat dökümler üçin ýaşyl çägäniň paýy we öndürijilik tablisasy:
(2) Gury çäge baglaýjy hökmünde toýun ulanylýan galyplama prosesidir. Biraz bentonit goşmak onuň çyglylygyny ýokarlandyryp biler.
Onuň häsiýetleri:Çäge galypynyň guradylmagy zerur, howa geçirgenligi gowy, çäge ýuwulmagy, çäge ýapyşmagy we gözenekler ýaly kemçiliklere sezewar däl we guýmanyň özboluşly hili gowy.
Onuň kemçilikleri:ol gum guradyjy enjamlary talap edýär we önümçilik sikli uzak.
(3) Suw aýnasy gum suw aýnasyny baglaýjy hökmünde ulanýan modelirleme prosesidir. Onuň häsiýetnamalary: suw aýnasy CO2-e sezewar edilende awtomatiki usulda gatylaşmak funksiýasyna eýedir we modelirleme we özen ýasamak üçin gaz gatylaşma usulynyň dürli artykmaçlyklaryna eýe bolup biler, ýöne galyp örtüginiň gowşak ýykylmagy, dökümleri gum bilen arassalamakda kynçylyk we köne gumyň pes regenerasiýa we gaýtadan işlemek derejesi ýaly kemçilikler bar.
Suw aýnasynyň CO2 gatylaşýan gumynyň paýy we öndürijilik tablisasy:
(4) Furan smolasynyň öz-özünden gatylaşýan gum galyplamasy, furan smolasyny baglaýjy hökmünde ulanýan döküm prosesidir. Galyplama gumy, otagyň temperaturasynda berkidiji maddanyň täsiri astynda baglaýjy maddanyň himiki reaksiýasy sebäpli gatylaşýar. Onuň aýratynlygy, gum galypynyň guradylmagynyň zerurlygy ýok, bu bolsa önümçilik siklini gysgaldyrýar we energiýany tygşytlaýar. Smola galyplama gumyny gysmak aňsat we gowy dargama häsiýetlerine eýedir. Dökülen önümleriň galyplama gumuny arassalamak aňsat. Dökülen önümleriň ölçegleri ýokary takyklyga we ýüzleý örtügine eýedir, bu bolsa dökümleriň hilini ep-esli gowulandyryp biler. Onuň kemçilikleri: çig gum üçin ýokary hilli talaplar, önümçilik ýerinde ýeňil ýiti ys we smolanyň gymmatlygy.
Furan smolasynyň bişirilmeýän çäge garyndysynyň paýy we garyşdyryş prosesi:
Furan smolasynyň öz-özünden gatylaşýan gumyny garyşdyrmak prosesi: smola öz-özünden gatylaşýan gum ýasamak üçin üznüksiz gum garyjysyny ulanmak iň gowusydyr. Çig gum, smola, gatylaşdyryjy serişde we ş.m. yzygiderli goşulýar we çalt garyşdyrylýar. Islendik wagt garyşdyrylyp we ulanylyp bilner.
Rezin gumyny garyşdyranda dürli çig mallary goşmagyň tertibi aşakdaky ýaly:
Çig çäge + berkidiji serişde (p-toluenesulfon turşusynyň suw ergini) – (120 ~ 180S) – smola + silan – (60 ~ 90S) – çäge öndürmek
(5) Gum döküm önümçiliginiň adaty prosesi:
Takyk döküm:
Soňky ýyllarda klapan öndürijileri dökümleriň daşky görnüşiniň hiline we ölçegleriniň takyklygyna barha köp üns berýärler. Gowy daşky görnüş bazaryň esasy talaby bolany üçin, ol şeýle hem gaýtadan işlemegiň ilkinji ädimi üçin ýerleşdiriş ölçegidir.
Klapan senagatynda giňden ulanylýan takyk döküm maýa goýum dökümi bolup, ol gysgaça aşakdaky ýaly tanyşdyrylýar:
(1) Eridi dökümiň iki usul usuly:
①Pes temperaturaly mum esasly galyp materialyny (stearin kislotasy + parafin), pes basyşly mum inýeksiýasyny, suw aýnasynyň gabygynyň, gyzgyn suwda parafinsizleşdirmegiň, atmosferada eremegiň we guýmagyň usullaryny ulanmak, esasan umumy hil talaplary bolan uglerodly polat we pes legirlenen polat dökümler üçin ulanylýar. Dökümleriň ölçeg takyklygy milli CT7 ~ 9 standartyna ýetip biler.
2 Orta temperaturadaky smola esasly galyp materialyny, ýokary basyşly mum inýeksiýasyny, kwarts dioksidiniň sol galyp örtügini, bug bilen parafinsizleşdirmegi, çalt atmosfera ýa-da wakuum erediji döküm prosesini ulanmak bilen dökümleriň ölçeg takyklygy CT4-6 takyk dökümlerine ýetip biler.
(2) Maýa goýum döküminiň tipiki proses akymy:
(3) Maýa goýum kastinginiň häsiýetnamalary:
①Gök döküm ýokary ölçegli takyklyga, tekiz ýüze we gowy daşky görnüş hiline eýedir.
② Başga prosesler bilen işlenmegi kyn bolan çylşyrymly gurluşly we görnüşdäki bölekleri guýmak mümkin.
③ Döküm materiallary çäkli däl, dürli legirlenen materiallar, mysal üçin: uglerodly polat, poslamaýan polat, legirlenen polat, alýumin legirlenen, ýokary temperaturaly legirlenen we gymmat bahaly metallar, esasanam dömek, kebşirlemek we kesmek kyn bolan legirlenen materiallar.
④ Gowy önümçilik çeýeligi we güýçli uýgunlaşma. Ol köp mukdarda öndürilip bilner, şeýle hem bir bölekli ýa-da kiçi tapgyrly önümçilik üçin amatlydyr.
1 Maýa goýum döküminiň hem käbir çäklendirmeleri bar, mysal üçin: çylşyrymly proses akymy we uzak önümçilik sikli. Ulanylyp bilinýän döküm tehnikalarynyň çäkliligi sebäpli, basyş göteriji inçe örtükli klapan dökümlerini guýmak üçin ulanylanda, onuň basyş göterijilik ukyby örän ýokary bolup bilmez.
Döküm kemçilikleriniň seljermesi
Islendik dökümde içki kemçilikler bolar, bu kemçilikleriň bolmagy dökümiň içki hiline uly gizlin howplary döreder we önümçilik prosesinde bu kemçilikleri aradan aýyrmak üçin kebşirleme abatlaýyş işleri hem önümçilik prosesine uly ýük getirer. Hususan-da, klapanlar basyşa we temperatura çydamly inçe örtükli dökümlerdir we olaryň içki gurluşlarynyň ykjamlygy örän möhümdir. Şonuň üçin dökümleriň içki kemçilikleri dökümleriň hiline täsir edýän esasy faktora öwrülýär.
Klapan dökümleriniň içki kemçiliklerine, esasan, gözenekler, şlak goşulmalary, kiçelme gözenekliligi we ýaryklar girýär.
(1) Gözenekler:Gözenekler gaz bilen emele gelýär, gözenekleriň ýüzi tekiz we dökümiň içinde ýa-da golaýynda emele gelýär we olaryň görnüşleri esasan tegelek ýa-da uzynja bolýar.
Gözenekleri döredýän gazyň esasy çeşmeleri:
① Metalda ereýän azot we wodorod döküm gatylaşanda metalyň içinde saklanýar we metal ýalpyldawukly ýapyk tegelek ýa-da oval içki diwarlary emele getirýär.
②Kalyplama materialyndaky çyglylyk ýa-da uçujy maddalar gyzdyrylma sebäpli gaza öwrülip, içki diwarlary gara goňur reňkli gözenekleri emele getirýär.
③ Metalyň guýulmagy wagtynda, durnuksyz akym sebäpli howa gözenekleri emele getirmek üçin gatnaşýar.
Stomatal kemçiligiň öňüni alyş usuly:
1 Eretmekde posly metal çig mallary mümkin boldugyça az ulanylmaly ýa-da ulanylmaly däl, gurallar we çemçeler bolsa bişirilip, guradylmaly.
②Erilen polat ýokary temperaturada we pes temperaturada guýulmaly, şeýle hem gazyň suwda ýüzmegini ýeňilleşdirmek üçin erilen polat dogry ýumşadylmaly.
③ Göwrüm galdyryjynyň proses dizaýny, gazyň ilişip galmagynyň öňüni almak üçin ereýän polatyň basyş başyny ýokarlandyrmaly we ýeterlik derejede çykaryş üçin emeli gaz ýoluny gurmaly.
④Kalyp ýasalýan materiallar suwuň mukdaryny we gazyň möçberini gözegçilikde saklamaly, howa geçirijiligini ýokarlandyrmaly, şeýle hem çäge galypy we çäge özeni mümkin boldugyça bişirilip, guradylmaly.
(2) Kiçelme boşlugy (boş):Ol dökümiň içinde (esasanam gyzgyn ýerde) emele gelýän, içki ýüzi gödek we garaňky reňkli, sazlaşykly ýa-da baglanyşyksyz tegelek ýa-da düzgünsiz boşlukdyr. Gidrawliki synag wagtynda syzmaga meýilli, esasan dendrit görnüşinde bolan iri kristal dänejikleri bir ýa-da birnäçe ýerde ýygnanýar.
Boşlugyň kiçelmeginiň (boşlugynyň) sebäbi:Metal suwuklykdan gaty ýagdaýa geçende göwrüm kiçelmegi ýüze çykýar. Eger şu wagt ereýän polat ýeterlik derejede doldurylmasa, kiçelme boşlugy hökman ýüze çykar. Polat dökümleriniň kiçelme boşlugy, esasan, yzygiderli gatamak prosesiniň nädogry dolandyrylmagyndan ýüze çykýar. Sebäpler, galkanyň nädogry sazlamalaryny, ereýän polatyň gaty ýokary guýulma temperaturasyny we metalyň uly kiçelmegini öz içine alyp biler.
Çüýrejikleriň kiçelmeginiň (boşalmagynyň) öňüni almagyň usullary:① Eriýän polatyň yzygiderli gatamagyny gazanmak üçin dökümleriň guýma ulgamyny ylmy taýdan dizaýn ediň we ilki gataýan bölekleri ereýän polat bilen dolduryň. ② Yzygiderli gatamagy üpjün etmek üçin göteriji, subsidiýa, içki we daşarky sowuk demiri dogry we dogry goýuň. ③ Eriýän polat guýlanda, göterijiden ýokarky inýeksiýa eriýän polatyň we iýmitlendirmegiň temperaturasyny üpjün etmek we kiçelýän boşluklaryň ýüze çykmagyny azaltmak üçin peýdalydyr. ④ Guýma tizligi babatda pes tizlikli guýma ýokary tizlikli guýmaga garanyňda yzygiderli gatamaga has amatlydyr. ⑸Guýma temperaturasy gaty ýokary bolmaly däl. Eriýän polat ýokary temperaturada peçden çykarylýar we ýumşadylandan soň guýulýar, bu bolsa kiçelýän boşluklary azaltmak üçin peýdalydyr.
(3) Gum goşulmalary (şlak):Gum goşulmalary (şlak), adatça blisterler diýlip atlandyrylýar, dökümleriň içinde peýda bolýan üznüksiz tegelek ýa-da düzensiz deşiklerdir. Deşikler düzensiz ölçegli galyplama çägesi ýa-da polat şlak bilen garyşdyrylýar we olaryň içine jemlenýär. Bir ýa-da birnäçe ýerde, köplenç ýokarky böleginde has köp ýerde bolýar.
Gum (şlak) goşulmagynyň sebäpleri:Şlak goşulmagy, eremek ýa-da guýmak prosesinde ereýän polat bilen birlikde döküme girýän aýry-aýry polat şlaklarynyň netijesinde ýüze çykýar. Gum goşulmagy, galyplama wagtynda galyp boşlugynyň ýeterlik derejede berk däldigi sebäpli ýüze çykýar. Eriýän polat galyp boşlugyna guýlanda, galyplama çägesi ereýän polat tarapyndan ýuwulýar we dökümiň içine girýär. Mundan başga-da, kesmek we gutularyň ýapylmagy wagtynda nädogry işlenilmegi we gumuň daşaryk düşmegi hem çäge goşulmagynyň sebäpleridir.
Gum goşulmalarynyň (şlaklaryň) öňüni almagyň usullary:① Eriýän polat eredilende, çykýan gazlar we şlaklar mümkin boldugyça doly çykarylmaly. ② Eriýän polat guýýan haltasyny öwürmejek boluň, ýöne erýän polatyň üstündäki şlaklaryň erýän polat bilen birlikde guýma boşlugyna girmeginiň öňüni almak üçin çaýnek haltasyny ýa-da aşaky guýýan haltasyny ulanyň. ③ Eriýän polat guýlanda, şlaklaryň erýän polat bilen galyp boşlugyna girmeginiň öňüni almak üçin çäreler görülmelidir. ④Gum goşulmagynyň mümkinçiligini azaltmak üçin, modelleşdirýän wagtyňyz gum galypynyň berkligine göz ýetiriň, kesýän wagtyňyz gum ýitirmezlige üns beriň we gutuny ýapmazdan öň galyp boşlugyny arassalaň.
(4) Çatlaklar:Dökülen önümlerdäki ýaryklaryň köpüsi gyzgyn ýaryklar bolup, dürli görnüşli, içine girip ýa-da girip bilmeýän, üznüksiz ýa-da aralykly bolýar we ýaryklardaky metal garaňky ýa-da ýüzi okislenýär.
çatlaklaryň sebäpleri, ýagny ýokary temperatura stresi we suwuk plýonkanyň deformasiýasyna.
Ýokary temperatura stresi, ýokary temperaturada ereýän polatyň kiçelmegi we deformasiýasyndan emele gelýän stresdir. Stress bu temperaturada metalyň berkliginden ýa-da plastik deformasiýa çäginden geçende, çatlar emele geler. Suwuk plýonka deformasiýa, ereýän polatyň gatamagy we kristallaşma prosesinde kristal dänejikleriniň arasynda suwuk plýonkanyň emele gelmegidir. Gatlaşma we kristallaşma prosesiniň dowam etmegi bilen suwuk plýonka deformasiýa bolýar. Deformasiýa mukdary we deformasiýa tizligi belli bir çäkden geçende, çatlar emele gelýär. Termal çatlaryň temperatura diapazony takmynan 1200 ~ 1450℃.
Çatlamalara täsir edýän faktorlar:
1 Poladdaky S we P elementleri ýaryklar üçin zyýanly faktorlar bolup, olaryň demir bilen ewtektikasy ýokary temperaturada guýma polatlaryň berkligini we plastikligini peseldýär we ýaryklaryň döremegine getirýär.
2 Polatdaky şlaklaryň goşulmagy we bölünmegi stres konsentrasiýasyny ýokarlandyrýar we şeýlelik bilen gyzgyn çatlama meýlini ýokarlandyrýar.
③ Polat görnüşiniň çyzykly kiçelme koeffisiýenti näçe uly bolsa, gyzgyn çatlama meýli şonça-da ýokary bolýar.
④ Polat görnüşiniň ýylylyk geçirijiligi näçe ýokary bolsa, ýüz dartylyşy şonça ýokary, ýokary temperatura mehaniki häsiýetleri şonça gowy we gyzgyn çatlama meýli şonça az bolýar.
⑤ Dökülen önümleriň gurluş dizaýny önümçilik taýdan pes, mysal üçin, tegelek burçlar örän kiçi, diwar galyňlygynyň uly deňsizligi we güýçli stres konsentrasiýasy çatlamalara sebäp bolýar.
⑥Çäge galypynyň ykjamlygy gaty ýokary we özeniniň pes öndürijiligi dökümiň kiçelmegine päsgel berýär we ýaryklaryň döremegine meýilliligi artdyrýar.
⑦Beýlekiler, mysal üçin, göterijiniň nädogry ýerleşdirilmegi, dökümiň gaty çalt sowamagy, göterijiniň kesilmegi we ýylylyk bilen işlenilmegi sebäpli ýüze çykýan aşa köp stres we ş.m. hem çatlaklaryň döremegine täsir eder.
Ýokardaky çatlaklaryň sebäplerine we täsir ediji faktorlaryna görä, çatlak kemçilikleriniň ýüze çykmagyny azaltmak we öňüni almak üçin degişli çäreler görülip bilner.
Guýma kemçilikleriniň sebäpleriniň ýokardaky seljermesine, bar bolan meseleleri anyklamaga we degişli gowulandyrma çärelerini görmäge esaslanyp, guýma kemçilikleriniň çözgüdini tapyp bileris, bu bolsa guýma hiliniň gowulanmagyna ýardam edýär.
Ýerleşdirilen wagty: 2023-nji ýylyň 31-nji awgusty